Hàng ngàn năm tuổi, ngành gốm sứ ở Việt Nam nói chung và Bàu
Trúc nói riêng, thay vì biến mất, vẫn sống động, song song với cuộc sống con
người. Không phải ngẫu nhiên danh hiệu những ngôi làng gốm nổi tiếng luôn có mặt
trong các bài hát dân gian và thể hiện giá trị của người Việt Nam. Tuy nhiên vì
thiếu sự đầu tư, giá cả không ổn định và sự cạnh tranh của thị trường ngày càng
cao .v.v nên số lượng nghệ nhân bám nghề cũng đang suy giảm. Vì thế làng nghề cổ
nức tiếng một thời nay đứng trước nguy cơ mai một.
Trước đây ở làng gốm truyền thống Bàu Trúc, nhà nhà đều nhộn
nhịp với nghề làm gốm. Với bao công phu để nhào nặn tạo ra sản phẩm, với tâm
huyết và lòng đam mê sáng tạo những chiếc lu, cái chậu, lò đun, ấm đất, tượng
phù điêu được các nghệ nhân làm ra luôn mang đầy hơi thở cuộc sống, được mọi
người biết đến. Từ đó làng nghề dần đổi thay và có bước phát triển. Cũng như
bao làng nghề truyền thống khác, giờ làng gốm truyền thống Bàu Trúc cũng đang
phải đối mặt với nhiều khó khăn, thử thách bởi “thiếu vốn đầu tư, yếu sức tiêu
thụ”; nhiều nghệ nhân trước đây giờ tuổi cũng đã xế chiều, trong khi lao động
trẻ có tay nghề lại chẳng mấy mặn mà, tâm huyết với nghề gốm.
Nói về khó khăn của làng gốm hiện nay, rất nhiều cơ sở, nghệ
nhân làng gốm đều than thở vì không có vốn để đầu tư sản xuất. Để làm gốm thì
phải cần nguyên liệu đất sét, cát, thế nhưng nguyên liệu ngày càng khan hiếm,
giá cả lại đắt đỏ, trong khi sản phẩm làm ra chủ yếu là dùng để phục vụ đời sống
hàng ngày, chỉ có giá 10.000 đồng/cái như lu, chậu, nồi đất, lò đất... Vất vả
hơn, đây là những sản phẩm dễ vỡ nên vận chuyển đi các nơi xa rất khó khăn.
 |
| Lò nung |
Nghệ nhân Hà Mên (56 tuổi), ở Bàu Trúc, thị trấn Phước Dân
bày tỏ: Tôi có thâm niên hơn 30 năm làm nghề gốm nhưng chưa bao giờ thấy làng gốm,
nghề gốm truyền thống lại gặp khó như hiện nay. Trước đây chính quyền địa
phương cũng tạo điều kiện vay 10 triệu đồng/hộ/năm để sản xuất gốm, nhưng nay
vay phải thế chấp trong khi bà con không có tài sản gì lớn thế chấp nên không
được vay. Để làm ra 500 cái lò đất nấu than thì cần một 1 m3 đất sét và 1 m3
cát, giờ đất sét có giá đến 300.000 đồng/m3, cát 250.000 đồng/m3, trong khi sản
phẩm làm ra chỉ có giá 10.000 đồng/cái. Tính bán hết cũng được 5 triệu đồng
nhưng nếu trừ chi phí như thuê công lao động, tiền mua nguyên liệu làm gốm,
nguyên liệu đốt lộ thiên…cũng chỉ được dưới 1 triệu đồng.
Là nghệ nhân trẻ đầy tâm huyết với nghề gốm truyền thống của
đồng bào, anh Vạn Quan Phú Đoan lúc nào cũng khá trăn trở với nghề. Anh Đoan thổ
lộ: Hồi năm 2014, chính quyền địa phương hỗ trợ đầu tư cho làng xây 2 lò nung gốm,
nhưng lò nung này không phù hợp để nung sản phẩm tạo ra màu sắc truyền thống.
Thấy vậy ai nấy cũng bỏ và chuyển sang nung lộ thiên bằng cách đốt nguyên liệu
rơm rạ, củi, trấu…
Dù nung lộ thiên làm cho sản phẩm có màu sắc đẹp nhưng lại
gây ô nhiễm môi trường. Khó khăn hơn nữa là do người dân làm tự phát, tạo ra sản
phẩm rất bình thường nên không hút được thị trường. Các cơ sở làm gốm không có
sự liên kết để tạo ra sản phẩm pha truyền thống lẫn hiện đại, đảm bảo chất lượng,
mẫu mã đẹp. Do đó nghề gốm truyền thống rất khó đứng vững trước sự khắt khe của
thị trường hiện nay.
Ông Võ Viết Hiếu, Giám đốc Trung tâm khuyến công và Xúc tiến
thương mại, Sở Công thương tỉnh Ninh Thuận cho biết, để bảo tồn và phát huy giá
trị làng nghề, năm 2014, UBND tỉnh đã quan tâm đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng
như điện chiếu sáng, đường giao thông, lò nung gốm, nhà trưng bày sản phẩm
khang trang…
Đồng thời Trung tâm khuyến công cùng địa phương thường xuyên
tổ chức tập huấn nâng cao tay nghề để sản phẩm gốm làm ra thực sự phong phú về
chủng loại, đa dạng mẫu mạ, thu hút được thị hiếu thị trường. Thế nhưng do nhiều
khó khăn khách quan nên làng nghề không phát triển như kỳ vọng.
Theo UBND huyện Ninh Phước, làng nghề truyền thống gốm Bàu
Trúc là niềm tự hào của đồng bào Chăm nơi đây nói riêng và của người dân trong
toàn huyện nói chung. Làng nghề cũng có 1 hợp tác xã, 4 công ty trách nhiệm hữu
hạn và 9 cơ sở sản xuất gốm. Tuy nhiên do nhiều khó khăn nên tất cả những con số
này đều đã giảm so với trước. Nếu như cách đây khoảng 3 năm, cả làng có hơn 550
hộ đều làm gốm truyền thống thì nay con số này chỉ còn vỏn vẹn 150 hộ.
Để tiếp tục phát triển nghề thủ công, rất cần những nỗ lực và sự quyết tâm của các
nghệ nhân nói riêng và sự hỗ trợ và chính sách lành mạnh của chính quyền nói
chung khi lớp trẻ đang dần không còn mặn mà với các nghề thủ công truyền thống.
Nhận xét
Đăng nhận xét